Nieuws uit Gaza zonder internationale journalisten. Hoe en waarom?

In juli 2024 publiceerden ruim 70 internationale mediaorganisaties een open brief met de dringende oproep om Gaza toegankelijk te maken voor buitenlandse verslaggevers. Sinds het begin van de oorlog op 7 oktober 2023 – het gevolg van de gewelddadige aanval van Hamas op zuidelijk Israël – weigert Israël journalisten nog altijd toegang tot het Palestijnse gebied. De Israëlische Hoge Raad wees eerder al een beroep van deze mediaorganisaties af, waarmee het verbod op toegang juridisch werd bevestigd.

Dat klinkt misschien logisch, maar het is een uitzonderlijke situatie. In eerdere conflicten, zoals in Oekraïne of Irak, was er altijd ruimte voor buitenlandse verslaggeving. Nu ontbreekt die volledig.

Berichtgeving vanuit Gaza

Journalisten kunnen Gaza dus niet in. Maar er zijn gelukkig wel Palestijnse journalisten die vanuit Gaza zelf verslag uitbrengen. Hoe doen zij dat, en hoe werkt dat samen met buitenlandse media die zelf niet naar Gaza kunnen?

Internationale mediaorganisaties werken samen met lokale journalisten in Gaza. Palestijnse journalisten, vaak aangesloten bij nieuwsagentschappen als AFP, Reuters of AP, of freelance werkend voor internationale media, leveren ooggetuigenverslagen, video's en foto's. Ze worden dan ook wel stringers of fixers genoemd. Ze zijn de ogen en oren van de buitenlandse media ter plaatse.

Waarom is internationale verslaggeving zo belangrijk?

Eigen verslaggeving gaat verder dan alleen het doorgeven van informatie. Het gaat ook om onafhankelijke verificatie van wat er gebeurt. Buitenlandse journalisten kunnen een frisse, onbevooroordeelde blik bieden. Ze zijn minder kwetsbaar voor lokale druk of gevaren dan hun Palestijnse collega's, die al te vaak het doelwit van geweld worden. De beperking van toegang voor buitenlandse journalisten laat dan ook een grote lacune ontstaan in de berichtgeving.

Niet alleen qua veiligheid van journalisten, maar ook qua diversiteit van nieuws. Dit raakt ook de bredere discussie over hoe dagbladen verlaten X om hun journalistieke integriteit te bewaken. De eerste maatstaf is de veiligheid van journalisten, maar het gaat ook om de kwaliteit van berichtgeving.

Buitenlandse media leunen nu nog meer op beelden van Gazaburgers die de straten filmen, sociale media en Palestijnse journalisten in Gaza. Die beelden en verhalen zijn waardevol, maar missen de onafhankelijke verificatie die normaal gesproken mogelijk is als buitenlandse journalisten zelf ter plaatse zijn.

Vrijheid van pers als menselijk recht

Vrije toegang voor journalisten is een basisprincipe van vrije pers, en die vrije pers is essentieel voor een goed functionerende democratie. Het verbod van Israël op buitenlandse journalisten in Gaza is een aanval op die vrijheid. Elke oorlog, elk conflict, elke crisis heeft eerlijke en onafhankelijke journalistiek nodig.

Pers- en mediavrijheid is een universeel mensenrecht. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) kent al het recht op vrijheid van meningsuiting, waarbij de vrijheid van de pers een speciale positie heeft. Maar er is meer: de UNESCO Verklaring van Windhoek (1991) erkende de vrijheid van de pers als een fundamentele pijler voor democratie en ontwikkeling. En daarna was er de Windhoek+30 verklaring (2021), die de digitale dimensie benadrukte. Een democratie zonder vrije pers is een democratie in naam only.

Bloedige oorlog voor journalisten

Journalisten sterven in oorlogsgebieden. Maar in Gaza is hun dood schrikbarend hoog. Al meer dan 100 journalisten kwamen er om het leven (cijfers van het Committee to Protect Journalists). Dat is een ongekend hoog aantal voor één conflict. En dat heeft grote gevolgen voor de verslaggeving.

Journalisten in Gaza werken in extreem gevaarlijke omstandigheden. Ze riskeren dagelijks hun leven om de wereld te vertellen wat er aan de hand is. En dan ook nog eens in een conflict waarbij buitenlandse media niet aanwezig mogen zijn. Dat maakt hun werk nog gevaarlijker.

Conclusie: de pers moet vrij zijn

De situatie in Gaza is een duidelijk voorbeeld van hoe essentieel persvrijheid is. Internationale media zijn afhankelijk van lokale journalisten en burgerverslaggevers, die op hun beurt afhankelijk zijn van hun eigen veiligheid en de bereidheid van partijen om informatie te verstrekken. Vrije toegang voor journalisten is niet alleen een principe, maar ook een praktische noodzaak voor objectieve verslaggeving.

Berichtgeving over Gaza is cruciaal, maar vraagt om extra zorgvuldigheid en verificatie. Het is aan ons allemaal, als lezers en burgers, om te beseffen dat achter elk artikel, elke foto en elke video een journalist staat die zijn of haar leven riskeert om ons te informeren.

De pers moet vrij zijn. In Gaza, maar ook overal elders in de wereld. Lees ook over de vraagstukken van redacties en eigenaren getrouwd op huwelijkse voorwaarden.