Bosma's aanval op Trouw: politieke druk op een krant

Er werd applaudisseerd voor goede journalistiek. En daarna: stilte. Vorige week ontving Coen van de Ven de Anne Vondelingprijs voor het beste politieke journalistieke werk van het jaar. In zijn dankwoord refereerde hij aan iets wat de zaal eigenlijk al wist, maar liever niet hardop hoorde: dat krant Trouw publiekelijk werd aangevallen door de voormalig Kamervoorzitter zelf — en dat de Tweede Kamer daar nauwelijks van opkeek.

Dat zegt iets. Niet over Trouw. Over ons.

Bosma, Trouw en een 'linkse kutkrant'

Martin Bosma, PVV-ideoloog en oud Kamervoorzitter, liet zich tegenover een journalist van Trouw ontvallen dat hij de krant 'met elke vezel' in zijn 'lijf' haat. Raillerend. Ongegeneerd. En zonder noemenswaardige gevolgen.

Huidig kamervoorzitter Thom van Campen reageerde als een goedmoedige oom op een familieruzie: of de betrokkenen maar een koffietje wilden gaan drinken. De rest van de Kamer zweeg. De grens van het aanvaardbare schoof weer een stukje op.

Politiek historica en directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) Carla Hoetink schreef er een scherpe column over op parlement.com. Hoetink vergelijkt de situatie met iets wat veel Nederlanders zullen herkennen: de leraar die te ver gaat, maar wiens resultaten zo goed zijn dat niemand ingrijpt. De groep slikt het. En daarna: stilte.

Normalisering is geen toeval

Wat hier gebeurt heeft een naam: mainstreaming. Het is het proces waarbij radicale opvattingen geleidelijk worden overgenomen door gematigde partijen en politici — niet omdat iedereen het er mee eens is, maar omdat de handel door moet gaan. Hoetink legt uit hoe dit werkt: de aantrekkingskracht van populistische retoriek, de competitiedrang van middenpartijen die kiezers willen behouden, en het pragmatisme van een parlement dat van oudsher gericht is op bestuurlijk meewerken.

Bosma werd Kamervoorzitter omdat coalitiegenoten in november 2023 de regeringsvorming niet bij voorbaat in gevaar wilden brengen. Een zakelijke afweging. Met een prijs.

NRC-journalist Lamyae Aharouay — winnaar van de Anne Vondelingprijs in 2024 — publiceerde een persoonlijk essay over hoe samenwerken met uiterst rechts in Den Haag de normaalste zaak van de wereld is geworden. Ze schreef het vanuit eigen ervaring. Dat is misschien wel het meest verontrustende: dat het inmiddels journalisten zijn die dit aan den lijve ondervinden, en niet de politiek die dat constateert.

Wat een krant als Trouw er mee te maken heeft

Trouw bestaat al meer dan tachtig jaar. De krant ontstond tijdens de Tweede Wereldoorlog als verzetsblad — letterlijk opgericht vanuit de overtuiging dat de vrije pers de moeite van het beschermen waard is. Die geschiedenis maakt de aanval van Bosma extra wrang. Wie Trouw aanvalt, raakt niet alleen een redactie. Die raakt een principe.

Een abonnement op Trouw is dan ook meer dan een nieuwsabonnement. Het is een keuze voor journalistiek die zich niet laat intimideren. Die onderzoekt, bevraagt en publiceert — ook als dat onwelkom is bij de machthebbers van de dag. Dat is niet vanzelfsprekend. En het is niet gratis.

De dubbele moraal waar we allemaal aan meedoen

Hoetink eindigt haar column met een vraag die blijft hangen: hoe kan het dat de mens zo soepel geneigd is tot dubbele moraal? Ze koppelt dat aan haar eigen ervaring met een leraar die te ver ging, maar wiens resultaten zo indrukwekkend waren dat de school, de ouders en de leerlingen het accepteerden. Tot ze het niet meer deden.

Die vraag stelt zich ook hier. We zeggen persvrijheid te waarderen. We knikken bij de uitreiking van journalistiekprijzen. En dan kijken we weg als een Kamervoorzitter een journalist van een van de oudste kranten van Nederland publiekelijk uitscheldt.

Dat is geen politiek probleem. Dat is een cultuurprobleem. En cultuur verandert alleen als mensen er iets over zeggen — of er bewust voor kiezen om bij te dragen. Aan die journalistiek. Aan die krant.

Veelgestelde vragen